Donošenje Ustava 1992. godine bilo je ključni korak u izgradnji srpske državnosti u BiH, a tada su postavljeni i temelji institucionalnog kontinuiteta Republike Srpske, izjavio je istraživač viši saradnjnik Instituta istorijskih nauka Univerziteta u Istočnom Sarajevu Georgije Vulić.
– Treba imati u vidu da je ovaj Ustav uz određene izmjene i danas na snazi, što svjedoči o kontinuitetu postojanja Republike Srpske od 1992. godine, a ne od Dejtonskog sporazuma, kako danas to pitanje sagledavaju u bošnjačkoj javnosti, ali i istoriografiji – istakao je Vulić.
Vulić je pojasnio da je prvi Ustav Republike Srpske definisao Srpsku Republiku BiH kao državu srpskog naroda i drugih građana koji u njoj žive, a u njegovoj osnovi nalazila se ideja o pravu srpskog naroda na samoopredjeljenje i na političku organizaciju u uslovima raspada zajedničke države.
Ključne odredbe, dodao je, odnosile su se na proglašenje Republike Srpske kao posebne političko-teritorijalne cjeline, utvrđivanje sopstvenih organa vlasti, mogućnost stupanja u saveze sa drugim državama, garanciju prava i sloboda građana, u skladu sa tadašnjim ustavnim modelima.
Vulić je ocijenio da se istorijski značaj ustava ogleda i u činjenici da je postavio temelje institucionalnog kontinuiteta Republike Srpske, koja će kasnije, na osnovu Dejtonskog mirovnog sporazuma, dobiti međunarodno priznanje kao jedan od dva entiteta u BiH.
On je naglasio da je donošenje ovog ustava predstaljalo ključni korak u tadašnjoj izgradnji srpske državnosti u BiH, ali je, napomenuo je, u njemu naglašeno da se Srpska Republika BiH nalazi u sastavu Jugoslavije te treba imati u vidu da je ostanak u Jugoslaviji tada bio osnovna težnja srpskog političkog rukovodstva u BiH.
Podsjetio je da je taj ustav sačinjen i donesen u uslovima ubrzanog raspada Jugoslavije, duboke ustavne krize u BiH i izrazite političke polarizacije između tri konstitutivna naroda.
Prethodno su, kaže, srpski politički predstavnici u BiH formirali Skupštinu srpskog naroda u ovoj jugoslovenskoj republici.
– Do njenog formiranja je došlo zbog preglasavanja srpskih poslanika od strane njihovih muslimanskih i hrvatskih kolega u zajedničkoj skupštini, naročito kada je u pitanju bio opstanak u Jugoslaviji, kome su težili srpski politički lideri tog vremena – rekao je Vulić za Srnu.
Prema njegovim riječima, Ustav Republike Srpske donesen je u trenutku kada su se već intenzivno odvijale pripreme za referendum o nezavisnosti BiH, kojem su se srpski politički predstavnici protivili.
U tom ambijentu, ocijenio je, srpsko rukovodstvo je nastojalo da institucionalizuje sopstveni politički subjektivitet i obezbijedi ustavni okvir za zaštitu kolektivnih prava naroda čiji su politički predstavnici do tada u više navrata preglasavani.
Vulić je ocijenio da je taj akt bio izraz političke volje srpskog stanovništva i sredstvo njegove institucionalne konsolidacije te da ga istoričari ne tumače izolovano, već u kontekstu raspada Jugoslavije, slabljenja federalnog pravnog poretka i međunacionalnih tenzija.
Prvi Ustav Republike Srpske proglašen je 28. februara 1992. godine i jedan je od najznačajnijih konstitutivnih akata koji su bili osnov za stvaranje Srpske.
