Dok se u Evropi privodi kraju uvođenje novog biometrijskog sistema ulaska za državljane van EU, mnoge destinacije spremaju se za duge redove na aerodromima, ali i graničnim prelazima. Ipak, postoji način da izbjegnete i najgore gužve.
Kada je stručnjak za putovanja i autor Eš Bhardvadž letio za Oslo u februaru, očekivao je uobičajeno iskustvo na granici koje u Norveškoj traje svega nekoliko minuta. Umjesto toga, proveo je čitav sat čekajući u redovima na pasoškoj kontroli, i to radnim danom kada gužve gotovo da nema.
Bhardvadž nije bio jedini. Ove zime, mnogi drugi državljani van EU koji su letjeli u Evropu dočekani su višesatnim čekanjima, propuštenim konekcijama i haosom na terenu.
Krivac – novi evropski Sistem ulaska/izlaska (EES), biometrijski granični program koji se postepeno uvodi u 29 zemalja Šengenskog prostora od oktobra 2025. i trebalo bi da bude u potpunosti implementiran 10. aprila, kada pravoslavni vjernici obilježavaju Veliki petak. Sistem je osmišljen da prati ko ulazi i izlazi iz šengenske zone bez granica, kao i koliko dugo boravi.
Uvođenje EES sistema nije prošlo glatko
Međutim, uvođenje sistema do sada nije prošlo glatko. Pošto sistem zahtjeva da posjetioci van EU registruju otiske prstiju i naprave fotografiju, i pošto se ta registracija trenutno mora obaviti lično na granici, dodatno vrijeme potrebno za registraciju već izaziva velike zastoje za putnike na aerodromima širom regiona, ali i na graničnim prelazima. Državljani EU imaju svoje, obično brže linije koje nisu pogođene EES-om.
Prema Savjetu međunarodnih aerodroma (ACI), koji predstavlja više od 600 aerodroma i obuhvata više od 95 odsto komercijalnog avio-saobraćaja u Evropi, vrijeme obrade na granici tamo gdje je EES aktivan povećano je i do 70 odsto, a čekanja u špicu dostižu i tri sata na mjestima poput Ženeve ranije ove godine. Aerodrom u Lisabonu je u decembru potpuno obustavio sistem nakon što su čekanja dostizala i pet ili više sati, zbog čega su neki putnici propuštali letove.
– Od početka uvođenja EES-a prošlog oktobra, već smo vidjeli slučajeve značajnih kašnjenja na različitim aerodromima i u različito vrijeme. Uticaj je varirao u zavisnosti od destinacije, doba dana i broja putnika – rekla je Džulija Lo Bju-Sejd, izvršna direktorka Advantage Travel Partnership-a, mreže turističkih kompanija.
Stručnjaci upozoravaju da će se situacija vjerovatno pogoršati kako se približava 10. april i kako letnja sezona putovanja uzima maha. Zbog toga uobičajeni savjet da “dođete ranije” možda neće biti dovoljan za putnike koji moraju da prođu EES sistem ove godine.
Savjeti stručnjaka za EES sistem
Kako biste što lakše prošli EES sistem stručnjaci savjetuju:
• Ostavite više vremena – posebno ako slijećete na veliki evropski aerodrom
• Upoznajte pravila – čak i ako ste se već registrovali, bićete u istom redu kao i oni koji nisu
• Birajte duža presjedanja – da biste izbjegli propuštanje konekcije
• Pratite informacije – kod svoje avio kompanije i aerodroma za ažurne podatke o gužvama i kašnjenjima
• Put van sezone, kraći red? – očekuje se da će se EES stabilizovati nakon aprila, pa izbjegavanjem vrhunca sezone u avgustu i putovanjem u septembru (kada neka pravila možda još budu ublažena) možete izbjeći najgore gužve
• Koristite EU pasoš – ako ga imate, koristite ga kako biste izbjegli EES u potpunosti
Planirajte najmanje 4 sata dodatnog vremena
Lo Bju-Sejd preporučuje da putnici van EU planiraju najmanje četiri sata dodatnog vremena. Ako rezervišete let sa presijedanjem preko velikog evropskog čvorišta, birajte opcije sa dužim pauzama između letova kako biste smanjili rizik od propuštanja veze.
Kada se jednom registrujete u EES-u na graničnom prelazu, vaši biometrijski podaci ostaju u sistemu tri godine prije nego što ih treba obnoviti. Međutim, čak i ako ste već putovali kroz Evropu tokom uvođenja sistema i završili registraciju, i dalje ćete čekati u istom redu za pasošku kontrolu kao i oni koji to rade prvi put, upozorava Bhardvadž, pa nemojte računati da ćete proći brže.
Ipak, Evropska komisija je nagovijestila da bi granične službe mogle privremeno obustaviti sistem do šest sati tokom najvećih gužvi sve do septembra kako bi ublažile zastoje. Međutim, putnici neće znati da li je to slučaj na njihovom aerodromu dok ne slete.
Bhardvadž upozorava i na još jedan problem: “Računari će otkazivati”, rekao je, misleći na tehničke probleme koji su već uticali na kioske gdje putnici skeniraju lice, otiske i pasoš.
– Ako sistemi padnu, vratiće se na ručnu kontrolu – dodao je on.
Do tada, strpljenje će biti ključno na evropskim granicama, uz nadu da će se kašnjenja vremenom smanjiti.
– Kako se sistem bude usavršavao, postaće efikasniji – rekao je Bhardvadž.
Ipak, ponudio je jedno sigurno riješenje za izbjegavanje gužvi ovog leta: “Ako imate pravo na evropski pasoš – jednostavno ga uzmite”, prenosi Blic.
