Mogućnost proširenja Evropske unije (EU) na Zapadni Balkan prilično dobro se vidi iz Tivta, pošto su upravo u tom crnogorskom gradu Njemačka i Francuska predložile da se zemljama kandidatima za članstvo u Uniji omogući “raniji pristup evropskim programima i jedinstvenom tržištu, prije punopravnog članstva”.
Gotovo svi evropski zvaničnici su to pozdravili i poručili da zamah proširenja postoji i da ga sada “treba pretvoriti u pokret, a pokret u nova članstva”.
Dvije najjače države EU usaglasile su stavove u vezi sa proširenjem EU i sačinile nacrt dokumenta koji je razmatran na Samitu EU–Zapadni Balkan, a biće i tema narednih sastanaka EU.
Za države Zapadnog Balkana najbitnije je da taj “non-pejper” podržava takozvanu “postepenu integraciju u EU zasnovanu na ispunjavanju kriterijuma”.
Njemačka i Francuska predložile su, između ostalog:
– Da se zemljama kandidatima za članstvo omogući, između ostalog, učešće na pojedinim ministarskim sastancima i samitima EU, ali bez prava glasa.
– Postepena integracija, koja bi kandidatima donosila konkretne koristi u skladu sa napretkom u reformama, uz mogućnost da se stečene pogodnosti povuku u slučaju nazadovanja u oblasti vladavine prava i poštovanja osnovnih vrijednosti EU.
Zemlje kandidati bi postepeno dobijale privilegovan pristup jedinstvenom tržištu i bliže veze sa evropskim institucijama.
Održavanje redovnih zajedničkih sastanaka Evropske komisije i Evropskog parlamenta sa predstavnicima Zapadnog Balkana i Moldavije, kao i češće sastanke zajedničkih parlamentarnih odbora. Za zemlje koje ostvare veći napredak u pregovorima predviđeno je i postepeno uključivanje u rad Savjeta EU.
Mogućnost učešća na pojedinim sjednicama Savjeta za spoljne poslove, ali tek nakon privremenog zatvaranja poglavlja 31, koje se odnosi na zajedničku spoljnu, bezbjednosnu i odbrambenu politiku.
Jačanje saradnje u oblasti bezbjednosti i odbrane, bližu saradnju sa Fronteksom i evropskim sistemima sajber bezbjednosti…
Postepena sektorska integracija u jedinstveno tržište, kroz priključenje sistemu SEPA, uvođenje režima “roming kao kod kuće”, dublju integraciju u energetsko i digitalno tržište EU, smanjenje trgovinskih prepreka…
Mogućnost potpunog učešća u jedinstvenom tržištu po modelu proširenog Evropskog ekonomskog prostora, nakon usvajanja i primjene najvećeg dijela evropskog zakonodavstva.
“Nije daleko od onoga što su predložili Vučić i Rama”
Elvira Kovač, predsjednica skupštinskog Odbora za evropske integracije, ocijenila je da će taj dokument “motivisati kandidate da rade još više i brže na sprovođenju reformi”.
– Mene raduje što ovo nije daleko od prijedloga koji su imali Aleksandar Vučić i Edi Rama, odnosno da se ide ka tome da se nađe način da mi budemo prisutni prilikom razgovora. Spremni smo da odustanemo od prava veta, ali treba nam nešto opipljivo što će građani i privreda osjetiti – rekla je, između ostalog, Kovač.
Dodala je da je “novi evropski zamah posljedica geopolitičkih okolnosti” i navela da je “dobro da se ne priča više samo o članstvu Ukrajine i Moldavije već i o zemljama Zapadnog Balkana”.
Kako je rekla, Srbija na evropskom putu ima dvije prepreke:
– Postoji određena grupa zemalja članica koje su vrlo skeptične prema Srbiji i još uvijek je gledaju kao malu Rusiju i zahtijevaju da odmah uvede sankcije protiv Rusije. Druga grupa zemalja kritična je zbog vladavine prava, dok neke zemlje EU spominju čak i dijalog Beograda i Prištine i poglavlje 35, što nije uslov, jer nisu sve zemlje članice priznale jednostrano proglašenu nezavisnost Kosova – navela je.
Ocijenila je da bi “Srbija najviše napredovala kada bi premostila prepreku u vezi sa pravosudnim zakonima, odnosno kada bi završila izmjene u skladu sa preporukama Venecijanske komisije”.
“Dokument sličan onome što je Merc predlagao”
S druge strane, Nemanja Todorović Štiplija, izvršni direktor Centra savremene politike, kaže da je suština njemačko-francuskog dokumenta “slična onome što je kancelar Merc predlagao”.
– EU i države kandidati treba da imaju jaču saradnju, da učestvuju u radu tijela EU, da postoji postepena integracija u neke sektore. Oni to nazivaju evropska ekonomska zona plus. Takođe, govori se o učešću država Zapadnog Balkana i Moldavije u radu institucija EU – rekao je on.
Međutim, kako kaže, takav model bi bio uslovljen “ispunjavanjem ključnih kriterijuma, prije svega onih koji se odnose na vladavinu prava i demokratiju”.
Reakcije evropskih lidera i zvaničnika
Naravno, nisu izostale ni reakcije evropskih lidera i zvaničnika na njemačko-francuski prijedlog:
Emanuel Makron, predsjednik Francuske, rekao je da se ta država zalaže za “novu metodologiju pristupanja koja omogućava transparentne reforme i integraciju pravnih tekovina EU od strane zemalja koje se pridružuju Evropskoj uniji”.
Kako je rekao, ova agenda se očigledno odnosi na veze unutar EU, ali i na “izglede za proširenje i veoma je važna sa geopolitičkog stanovišta u pogledu energetske nezavisnosti Evrope, bezbjednosti i migracionih ruta”.
I Fridrih Merc, kancelar Njemačke, potvrdio je da je zajedno sa Makronom napravio “konkretan prijedlog o tome kako da se naprave naredni koraci, posebno u vezi sa proširenjem koje bi uključilo neke od država Zapadnog Balkana”.
Ocijenio je da EU mora da pokaže svoj kapacitet i spremnost za proširenje i podsjetio da 13 godina nije primljena nijedna nova zemlja članica.
Ni Ursula fon der Lajen nije krila da je proširenje EU uz Plan rasta bilo glavna tema samita u Tivtu.
Kako je rekla, proširenje “mora da se učini bržim i kredibilnijim” i dodala da “ako zemlja kandidat sprovede reforme, mora da napreduje u zatvaranju i otvaranju poglavlja i klastera na svom putu prema EU”.
Poručila je da “postoji zamah” i da EU mora da ga pretvori u pokret, a pokret u članstvo, piše Blic.
Autor: Srpskainfo
FOTO: BORIS PEJOVIC/EPA
