Uz prisustvo najviših zvaničnika, Republika Srpska i Srbija zajedno će 4.avgusta u Mrkonjić Gradu obilježiti Dan sjećanja na stradale i protjerane u hrvatsko-muslimanskom pogromu nad Srbima Republike Srpske Krajine i Republike Srpske, 1995. godine. Tokom hrvatske zločinačke akcije “Oluja” ubijeno je i nestalo gotovo dvije hiljade Srba i protjerano više od 220 hiljada.
Tokom akcije “Maestral” okupirano je 13 zapadno-krajiških opština. Završni čin udružene hrvatsko-muslimanske agresije na srpsku teritoriju, bio je “Јužni potez”. Snage HVO i regularne hrvatske vojske stigle su do Mrkonjić Grada – nakon okupacije, porušili su ga do temelja.
Oktobar 1995. godine. Hrvatska vojska, HVO i tzv. Armija BiH, potpomognute NATO snagama, započinju granatiranje Mrkonjić Grada, koje je trajalo danima.
– Ovo nije samo HVO već regularna hrvatska vojska koja ima daleko veću vatrenu moć nego same jedinice HVO. Oni su nadomak grada – kaže Dragan Ćelić predsjednik opštine Mrkonjić Grad / iz dokumentarnog filma “Јužni potez”.
A onda su ušli u Mrkonjić Grad.
– Nakon učestalih neprijateljskih napada na civilne ciljeve postrojbe hrvatskih snaga izvršile su snažan protiv udar u kojem su razbili neprijateljsku crtu u cijeloj dužini, oslobodile grad Mrkonjić – hrvatski vojnik, iz dokumentarnog filma “Јužni potez”.
A to oslobađanje, za srpski narod značilo je samo jedno – izbjegličku kolonu. Nakon “Oluje” i pada zapadnokrajiških opština, okupacijom Mrkonjić Grada pogrom nad Srbima je nastavljen.
Mještani Mrkonjić Grada, spakovali su samo osnovno. Njihova ognjišta ostala su na milost i nemilost hrvatskim snagama. Kuće su spaljene i do temelja opljačkane. Mrkonjić Grad Republici Srpskoj vraćen je Dejtonskim mirovnim sporazumom. Njegovi stanovnici povratak na uništena ognjišta čekali su dugih 75 zimskih dana.
– Kud ste naumili? Idem za Mrkonjić. Rodno mjesto. Јe li kucnuo taj čas? Kucnuo je čas i došao je trenutak da se vratim svom rodnom domu. Ovo nisam očekivao. Sve što sam imao je izgorjelo. Ne znam, ne vidim više budućnost u ovom gradu. Sa svojih 25 godina oženjen. Imao sam sve, sad nemam ništa – naveli su mještani koji se vraćaju kući, /dokumentarni film “Јužni potez”.
Da bi im dodatno zagorčale povratak, hrvatske snage su u porušenim i opljačkanim kućama i stanovima ostavili i odvrnutu vodu, da postepeno u zimskim uslovima, objekti propadnu. Po povratku u Mrkonjić Grad u februaru 1996. godine, Goran Marić našao je dnevnik koji je pisao njegov otac. Na stranice dnevnika zapisao je i rečenice o početku napada na njegov rodni kraj.
– Posljednji zapis u tom dnevniku je 10.10. utorak. U tom dnevniku piše sljedeće: ‘granatiranje se od juče nastavlja, cijelu noć su ispaljivane granate, ujutro oko 6:30 čitava kanonada granata sručila se na Mrkonjić i okolinu – kaže Goran Marić, advokat / iz dokumentarnog filma “Јužni potez”.
Tokom hrvatske okupacije, brojni Mrkonjićani, ostali su bez svojih najmilijih. Pa čak i bez ikakvog traga o njima. 181 tijelo ubijenih srpskih civila i vojnika, pronađeno je i ekshumirano u jednoj od najvećih masovnih grobnica. Na drugim lokacijama na području opštine pronađeno je još 176 tijela.
– Sva ova tela koja smo obradili su umorena, smrt je kod njih nasilna. Imamo povrede koje su nanesene projektilima, ispaljenim iz vatrenog oružja i povrede koje su nanesene tupinom zamahnutog mehaničkog oruđa – naveo je Zoran Stanković, specijalista sudske medicine i patologije / iz dokumentarnog filma “Јužni potez”.
U masovnoj grobnici ekshumirana su i identifikovana i tijela dva sina Mileve Župić. Najmlađeg Živka koji je tada imao 24 godine i najstarijeg, 28-ogodišnjeg Steve. Tijelo 26-ogodoišnjeg Željka, pronađeno je na Surjanu kod Mrkonjić Grada.
– E moj sinko, znam ja kako mi je bilo….Sva tri sina su mi bila dobra… – kaže Mileva majka tri poginula borca / iz dokumentarnog filma “Djeca”.
Uz gubitak najmilih, doma, golgote koje su prošli, mještani su počeli život ispočetka. O tome u sutrašnjoj priči.
Autor: RTRS
