Memorijalni centar Republike Srpske predstavio je u Kongresu Sjedinjenih Američkih Država izložbu “Upoznajte srpsko stradanje”, otvarajući u jednom od najvažnijih političkih centara svijeta prostor za dokumenta, svjedočanstva i istorijske činjenice o stradanju srpskog naroda.
Postavka je predstavljena u “Rayburn House Office Building”, jednoj od glavnih zgrada Predstavničkog doma SAD, u prostoru kroz koji svakodnevno prolaze članovi Kongresa, njihovi saradnici, zaposleni, novinari i posjetioci. Zbog toga Vašington nije samo još jedna adresa međunarodne kampanje, već mjesto na kojem srpska istorija dolazi pred publiku neposredno povezanu sa američkim političkim i institucionalnim životom.
Izložba donosi priču o stradanju srpskog naroda tokom 20. vijeka, od velikih stradanja u Prvom i Drugom svjetskom ratu do ratova devedesetih godina. Njena namjera je da u američkom javnom prostoru otvori pitanja o kojima se o Srbima govorilo nedovoljno, a često i kroz pojednostavljene političke interpretacije ratova na prostoru bivše Јugoslavije.
Za direktora Memorijalnog centra Republike Srpske Denisa Bojića, predstavljanje izložbe u Kongresu predstavlja važan korak u nastojanju da tema srpskog stradanja dobije prostor u američkom političkom i institucionalnom okruženju.
– Izuzetno važan korak za Republiku Srpsku i za nacionalno pitanje srpskog naroda. Uspostavili smo veoma važne kontakte sa bitnim ljudima iz američke administracije i dobili čvrsto obećanje da će tema srpskog stradanja u narednom periodu biti visoko pozicionirana, prezentovana i pokazana na mjestima gdje naša stradanja to i zaslužuju – naglasio je Bojić.
Bojić naglašava da je cilj da se srpsko stradanje predstavi ne samo kao dio istorije jednog naroda, već i kao tema važna za razumijevanje Balkana i širih međunarodnih odnosa.
– Јednim upornim, sistematičnim radom i jednom idejom da je srpsko stradanje tema koja je bitna ne samo za razumijevanje Balkana i svega onoga što se nama dešavalo, nego i uopšte za razumijevanje međunarodnih odnosa, uspjeli smo da ono što je bilo na marginama javnog mnjenja podignemo zaista visoko – dodao je Bojić.
Postavku je u Vašingtonu posjetila i Željka Cvijanović, srpski član Predsjedništva BiH, koja je ukazala na značaj činjenice da je izložba predstavljena upravo u američkom Kongresu.
– Mislim da je jako važno da se jedna ovakva postavka izložbe nađe upravo u američkom Kongresu. To daje priliku svim posjetiocima, ali isto tako i članovima Kongresa, da se bolje upoznaju sa istorijom, da se upoznaju sa srpskim stradanjem i sa nekim stvarima koje su dugo bile prekrivene velom tajne, velom ćutanja ili su bile iskrivljene činjenice koje su zamaglile u suštini kolika je bila žrtva srpskog naroda – istakla je Cvijanović.
Govoreći o postavci koja obuhvata stotinu godina istorije, Cvijanović je posebno ukazala na stradanja srpskog naroda u Prvom i Drugom svjetskom ratu, ali i na potrebu da se dodatno osvijetle događaji iz Odbrambeno-otadžbinskog rata i ogromne žrtve koje je srpski narod podnio. Podršku radu Memorijalnog centra ocijenila je značajnom upravo zato što se kroz ovakve postavke istorija posmatra u širem vremenskom i istorijskom kontekstu, a ne samo kroz pojedinačne događaje i godine.
– Moramo da stavimo stvari u širi kontekst i vidimo kolika je bila žrtva i koliko je nepravde naneseno toj žrtvi. Dakle, njihova misija je da se ispravlja nepravda prema žrtvama koje nisu dobile dovoljno poštovanja i priznanja širom svijeta – dodala je Cvijanović.
Vašingtonska postavka istovremeno pokazuje koliko je važno gdje se o jednoj istorijskoj temi govori. Izložba postavljena u Kongresu dostupna je ljudima koji su dio američkog političkog sistema i koji svakodnevno prolaze kroz “Rayburn House Office Building”. Za temu srpskih žrtava, čija je vidljivost u američkom javnom prostoru ograničena, ta činjenica daje posebnu težinu cijelom projektu. To potvrđuje i Bob Mekjuan, bivši kongresmen SAD, koji je govorio o značaju poznavanja istorije srpskog naroda među novim generacijama američkih političkih predstavnika.
– Važno je da svaka nova generacija kongresmena, kongresnih i političkih lidera razumije značajnu ulogu koju je Srbija imala u razvoju – ekonomskom, političkom i u borbi za mir. Cijeli svijet treba da zna ono što je ovdje predstavljeno, kako se takve stvari više nikada ne bi ponovile – naglasio je Mekjuan.
Za Brendona Velša, koji je posjetio izložbu, sama postavka otkrila je istorijski sadržaj sa kojim ranije nije bio upoznat.
– Iskreno, do danas nisam bio upoznat sa svim ovim i zaista mislim da je ovo važna priča o kojoj treba upoznati članove Kongresa, zaposlene u Kongresu i sve koji danas prolaze kroz Rejburn – rekao je Velš.
Njegova reakcija istovremeno otkriva jedan od razloga zbog kojih je američki prostor važan za međunarodnu kampanju Memorijalnog centra. Ako posjetilac jedne od zgrada Kongresa kaže da sa dijelom predstavljene istorije do tog trenutka nije bio upoznat, onda je jasno koliki značaj ima mogućnost da se istorijske činjenice predstave neposredno pred publikom koja o njima ranije nije imala priliku da čuje. Istoriju sa sobom nose i ljudi koji su iz jednog prostora otišli u drugi, ali su sjećanje i iskustvo sačuvali kao dio sopstvenog identiteta. Tu priču u Vašingtonu pronose Srbi koji žive i rade u Sjedinjenim Američkim Državama.
Dušan Marinković, ekspert za međunarodnu trgovinu u Ministarstvu trgovine SAD, kaže da je upoznat sa velikim dijelom srpske istorije, ali da posebno značajnim smatra to što se o njoj govori u ovakvom prostoru.
– Drago mi je da ste ovako dobro organizovali i da bar imamo institucije i ljude koji brinu o sjećanju na žrtve, na ovakve stvari, i da se organizuju ovakvi događaji na ovakvim mjestima, da bi se to čulo od strane Srba, koje znamo svi da većina svijeta, nažalost, nije upoznata sa ovim stvarima. Što više mi imamo prilike da pričamo o ovome, više ljudi će biti upoznato sa stvarima. Svjesni smo da godinama moramo da gledamo kako naša istorija nekako je sklonjena iz medija, da se samo jedna strana prikaže, a sve ostalo što se dešava, nažalost, ostane po strani. Tako da ovako čuvamo našu istoriju – istakao je Marinković.
Željko Damjanović, Srbin koji živi i radi u Sjedinjenim Američkim Državama, smatra da je javno predstavljanje jedan od načina da se srpska istorijska iskustva učine dostupnijim široj javnosti.
– Ta istina koju mi Srbi donosimo sa sobom treba da se javno, na određeni način, predstavi. Ovo je jedan od načina da to kažemo svijetu. U ovom slučaju Sjedinjenim Državama. I mi Srbi imamo pravo da transparentno, javno kažemo istinu o stradanju srpskog naroda na prostorima bivše Јugoslavije. Јako je bitno da je to postavljeno baš u ovakvoj instituciji. Јer tu prolaze mnogi, prije svega političari koji rade u ovoj zgradi, a sama mogućnost da posjete jednu ovakvu izložbu pokazuje da je dostupno da do tih ljudi dođemo na neki način – rekao je Damjanović.
Zato je, kaže Damjanović, važno što je izložba upravo u Kongresu:
– To su, znate, najmoćniji ljudi na planeti, da se ne lažemo, i njihova generalna politika itekako ima uticaja na sve svjetske prilike, sve svjetske države i tako dalje. Znači, jako je bitno da je to urađeno ovdje – dodao je Damjanović.
Međunarodna digitalna kampanja Memorijalnog centra Republike Srpske “Upoznajte srpsko stradanje” u Vašingtonu se realizuje uz podršku Ministarstva za evropske integracije i međunarodnu saradnju Republike Srpske i Predstavništva Republike Srpske u Vašingtonu. Nakon Njujorka, Beča i Rima, njen sadržaj sada je stigao i u jedno od središta američkog političkog života.
Za Drinu Vlastelić Rajić, šeficu Predstavništva Republike Srpske u Vašingtonu, značaj izložbe je upravo u tome što se o srpskoj istoriji, kulturi i stradanju govori pred američkom i međunarodnom javnošću, na mjestu na kojem se otvaraju mnoga važna međunarodna pitanja.
– Posebno je značajno što je ova izložba predstavljena u američkom Kongresu u Vašingtonu, gradu koji okuplja ljude iz različitih dijelova svijeta i u kojem se razgovara o mnogim važnim međunarodnim pitanjima. Vjerujem da će ova izložba pomoći da priče o žrtvama srpskog naroda dopru do ljudi koji do sada nisu imali priliku da ih čuju – rekla je Vlastelić Rajić.
Memorijalni centar Republike Srpske do sada je prikupio više od 1.500 audio-vizuelnih svjedočanstava o srpskom stradanju. Njihovo predstavljanje izvan srpskog jezičkog i političkog prostora zato nije samo pitanje promocije, već nastojanje da dokumentovana svjedočanstva o srpskim žrtvama budu dostupna i onima koji o njima do sada nisu znali dovoljno. U tome i jeste značaj Vašingtona, u koji Međunarodna kampanja “Upoznajte srpsko stradanje”, stiže nakon Njujorka, Beča i Rima.
Autor: RTRS
Foto: Ustupljena fotografija
