“Razvojna agencija Grada Prijedora „PREDA“ od 2010. godine kandidovala je 324 projektna prijedloga, a realizovala 118 projekata vrijednih preko 18 miliona KM. Tokom 2026. godine okončala je pet međunarodnih projekata, 10 je u realizaciji, a tri nova projekta su u pripremi za implementaciju”, rekao je u intervjuu za “Kozarski vjesnik” Aleksandar Drlјača, direktor Razvojne agencije Grada Prijedora „PREDA“.
Šta obilјežava rad “PREDE”? – Razvojna agencija Grada Prijedora „PREDA“ je nastala u posebnom istorijskom, društvenom i ekonomskom trenutku. Region se tada oporavlјao od rata i prolazio kroz ekonomsku tranziciju, nezaposlenost je bila visoka, a bili smo i prilično izolovani od zemalјa Evropske unije. Prioriteti su bili ekonomski razvoj, nova radna mjesta i dolazak investitora, a snažna agencija za ekonomski razvoj nametnula se kao jedan od odgovora na te izazove. Osnivanje Agencije bio je jedan od projekata iz Strategije razvoja preduzetništva i podrške malim i srednjim preduzećima opštine Prijedor 2003 – 2008. Od samog početka znali smo da ćemo raditi po projektnom principu. Smatrali smo da je to najefikasniji način da rješenja nastala kroz projekte zažive i budu održiva. Za to su nam bili potrebni mladi stručnjaci osposoblјeni da se obraćaju različitim izvorima finansiranja. Zahvalјujući upornosti zaposlenih i podršci lokalne uprave, Agencija je postala prepoznatlјiva i izgradila ugled pouzdanog partnera u razvoju. Agencija je 2022. godine i formalno postala razvojna, a ne više samo ekonomska. Imamo tri odsjeka: za ekonomski razvoj, za društveni razvoj i za zaštitu životne sredine. Ipak, malo je projekata koji spadaju samo u jednu od tih oblasti, jer njihovi rezultati gotovo uvijek imaju više dimenzija. Agencija je učestvovala i u izradi Strategije razvoja Grada Prijedora 2024 – 2030. godine. Sve što radimo usklađujemo sa Gradskom upravom, gradonačelnikom i Odjelјenjem za privredu i preduzetništvo.
Pored projekata, Agencija se bavi i obukama. Koliko je lјudi prošlo kroz vaše programe? – Stručne obuke uveli smo kroz nekoliko naših projekata započetih tokom 2013. godine. Krenuli smo sa obukama za IT zanimanja, a vremenom ih proširili na veliki broj zanimanja u saradnji sa srednjim stručnim školama. Neka su potrebna lokalnoj privredi, a neka spadaju među najtraženija u svijetu. U poslјednjih šest godina više od 800 polaznika uspješno je završilo preko 60 ciklusa obuka.
Koliko je za lokalnu zajednicu važna uloga Agencije u privlačenju sredstava iz razvojnih instrumenata? – To je jedan od naših osnovnih zadataka. Prijedor kroz Agenciju ima pristup sredstvima koja iz lokalnog budžeta ne bi mogao obezbijediti. Evidencije koje vodimo od 2010. godine pokazuju da smo kandidovali 324 projektna prijedloga, od kojih je odobreno i realizovano 118 projekata ukupne vrijednosti preko 18 miliona KM. Samo tokom 2024. i 2025. godine učestvovali smo u pripremi 23 projektna prijedloga ukupne vrijednosti 11,7 miliona KM. Oblast naše posebne pažnje su predpristupni instrumenti i programi Evropske unije.
Šta to znači u brojkama za budžet Grada? – Projekti koji su završeni tokom 2026. godine i projekti koji su trenutno u realizaciji ukupno vrijede 3.361.683,32 KM. Od toga 2.608.930,86 KM, odnosno oko 78 odsto, čine bespovratna sredstva, dok učešće iznosi 752.752,46 KM. Učešće obezbjeđuje Grad Prijedor, kroz redovno budžetsko finansiranje Agencije i kroz namjenska sredstva u skladu sa uslovima finansijera. Na taj način se obezbjeđuju dodatni izvori finansiranja za privredu i lokalnu zajednicu i smanjuje pritisak na ograničena namjenska sredstva gradskog budžeta.
Koje ste projekte okončali u ovoj godini? – Tokom 2026. godine završili smo realizaciju pet međunarodnih projekata, ukupne vrijednosti 1.088.509,27 KM, od čega su 935.868,47 KM bespovratna sredstva. Projekti pokrivaju četiri oblasti: konkurentnost drvne industrije i inovacije, ruralni razvoj, klimatsku neutralnost i zapošlјavanje. U većini njih Grad Prijedor je imao status strateškog partnera.
Drvoprerada je tradicionalno jedna od najvažnijih grana prijedorske privrede. Šta su donijeli projekti namijenjeni tom sektoru i inovacijama? – Projekat DRWO4.0 – Model transformacije drvne industrije Dunavske regije prema Industriji 4.0, finansiran iz Interreg programa za Dunavsku regiju. Osnovni cilј projekta je bilo unapređenje konkurentnosti drvoprerađivačke industrije kroz digitalizaciju, primjenu tehnologija Industrije 4.0 i povezivanje preduzeća, istraživačkih institucija i razvojnih organizacija. Kroz projekat smo doprinijeli razvoju kapaciteta lokalnih preduzeća, razmjeni znanja i promociji savremenih tehnoloških rješenja u preradi drveta i proizvodnji namještaja, kreirali konkretni model transformacije prema Industriji 4.0 sa upustvima kako sprovesti transformaciju. Iz istog programa finansiran je i projekat IAAS4DR – Inovacije kao usluga za ubrzavanje inovacija i industrijske tranzicije u ruralnim industrijskim područjima Dunavske regije, koji je okupio 16 partnerskih organizacija. Bio je usmjeren na jačanje kapaciteta organizacija koje pružaju podršku privredi, posebno u područjima sa slabije razvijenom inovacionom infrastrukturom. Kroz projekat su testirani novi modeli inovacionih usluga-hakaton, kao instrument razvoja i promocije inovacija na lokalnom nivou, u kojem su učešće uzeli četiri tima srednjoškolaca iz Mašinske škole, Elektrotehničke škole i Gimnazije „Sveti Sava“, programi obuke za nove tehnologije (CNC tehnologije i 3D modelovanje) koje je pohađalo 16 profesora stručnih predmeta iz Mašinske škole i Elektrotehničke škole, te priprema novih projekata razvoja infrastrukture za podršku inovacijama.
Depopulacija sela jedan je od najvećih izazova sa kojima se suočavamo. Kako ste mu pristupili? – Upravo tom temom bavio se projekat RurALL – Održive ruralne zajednice budućnosti, takođe iz Interreg programa za Dunavsku regiju, u kojem je Grad Prijedor imao status strateškog partnera. Projekat je bio usmjeren na odgovor na izazove depopulacije i pronalaženje novih namjena za zapuštene ili nedovolјno iskorištene objekte, uz angažman akademske zajednice i stručnjaka različitih oblasti. Na području Prijedora evidentirali smo takve objekte, sproveli konsultacije sa lokalnim zajednicama i razvili konkretna rješenja za tri lokacije – društveni dom u Jelićkoj, nekadašnji stajski objekat u vinogradu u Knežici i zatvorenu područnu školu u Gornjem Jelovcu. Za svaku lokaciju pripremlјeni su prijedlozi buduće namjene i poslovni modeli.
Koje projekte ste okončali iz oblasti zaštite životne sredine? – U martu 2026. godine završen je projekat NUDGES – Inovativni modeli podrške vlastima na području Mediterana za podsticaj promjena ponašanja u pravcu klimatske neutralnosti, finansiran iz programa Interreg Euro-MED, u kojem je Grad Prijedor bio pridruženi partner. Ovaj projekat po mnogo čemu se razlikovao od svega što smo do sada radili. Umjesto institucijama i privredi, obratili smo se našim najmlađim sugrađanima, a umjesto zabrana i upozorenja, ponudili smo im priču, igru i lični primjer. Pošli smo od jednostavne ideje, navike se najlakše mijenjaju malim, pozitivnim podsticajima, a one stečene u djetinjstvu ostaju za cijeli život. Tako su kroz radionice „Eko heroji“ djeca iz Prijedora postala saveznici u brizi o svom gradu i planeti.
Završen je i projekat “Zaposli se”? Da li ste zadovolјni implementacijom ovog projekta i u čemu je njegov značaj? – Projekat je obuhvatio animiranje većeg broja žena iz ruralnih područja, procjenu njihovih radnih sposobnosti i motivacije za rad, obuku na radnom mjestu za poslove šivenja, osposoblјavanje za zanimanja pomoćni kuvar i njegovatelј, jačanje vještina traženja posla i podršku samozapošlјavanju žena preduzetnica. U okviru ovog projekta 10 žena je obučeno na radnom mjestu (kompanija Bytres d.o.o.); osposoblјeno je 10 kuvarica i pet njegovatelјica, tri granta su dodjelјena kroz program samozapošlјavanja; devet poslodavaca je uspješno realizovalo subvencije za zapošlјavanje, te je kroz ukupnu intervenciju zaposleno 65 lica. Finansiran je u potpunosti bespovratnim sredstvima iz programa EU4Employment, od strane Evropske Unije i Vlade Švedske. Ukupna vrijednost pet projekata tokom 2026. Iznosi 1.088.509,27, od čega su 935.868,47 KM bespovratna sredstva.
Trenutno realizujete deset projekata. Šire li se kroz njih oblasti vašeg djelovanja?– Da, kroz nove projekte širimo djelovanje na digitalizaciju, upotrebu vještačke inteligencije, klimatsku otpornost i cirkularnu ekonomiju., ali istovremeno zadržavamo fokus na oblasti koje su nam tradicionalno važne, na privredi, obrazovanju, zapošlјavanju i ruralnom razvoju. Izgradnja zelenih i klimatski neutralnih gradova finansira se iz programa Horizont Evropa, jednog od najzahtjevnijih programa Evropske unije. Grad Prijedor i “PREDA” kroz njega rade na razvoju i testiranju inovativnih rješenja za unapređenje upravlјanja komunalnim otpadom, sa naglaskom na selektivnom prikuplјanju otpada, praćenju rezultata, uklјučivanju građana i razvoju sistema podsticaja za odgovornije postupanje sa otpadom i ostvarivanje lokalnih klimatskih cilјeva. Pored budžeta Agencije, Grad Prijedor kao partner na ovom projektu raspolaže sa dodatnih 109.404,24 KM bespovratnih sredstava. Dodatna vrijednost projektu su i 2 pilotna projekta koji se trenutno realizuju u Prijedoru, a kroz koje se kreira infrastruktura za selektivno odlaganje otpada za građane – ukupno pet lokacija u našem gradu na kojima su instalirani reciklomati i „pametne“ kante za reciklažu otpada (ukupna vrijednost pilot projekata je oko 340.000 KM). U projektu CLIMABOROUGH NBS4RESILENCE – Klimatska otpornost zasnovana na prirodnim rješenjima, finansiranom iz programa Interreg IPA ADRION, “PREDA” je vodeći partner, a Grad Prijedor strateški partner. Projekat okuplјa lokalne zajednice sa izraženim rizicima od prirodnih nepogoda i usmjeren je na razvoj i primjenu rješenja zasnovanih na prirodi koja pomažu prilagođavanje klimatskim promjenama – jačanje kapaciteta institucija, razmjenu iskustava i pilot-testiranje rješenja za veću otpornost na poplave, visoke temperature i druge rizike. U projektu aktivno učestvuju lokalne strukture civilne zaštite, a Prijedor je posebno fokusiran na rizik od požara u zaštićenim područjima Kozare, gdje je u toku priprema za realizaciju projekta pošumlјavanja pilotnog područja na lokaciji u Nacionalnom parku „Kozara“.
Šta je sa projektima iz oblasti ruralnog razvoja? – Projekat Danube4Rural.com – Integrisani transnacionalni model upravlјanja za prilagođavanje politika ruralnih zajednica potrebama radnika na dalјinu i organizacija poslodavaca, iz Interreg programa za Dunavsku regiju, ima za cilј da ruralna područja učini atraktivnijim za rad, koristeći rad na dalјinu kao novu razvojnu priliku. Analiziraju se kvalitet života, dostupnost usluga, digitalna infrastruktura, stanovanje, finansijski podsticaji i regulatorni uslovi, a “PREDA” vodi aktivnosti razvoja prijedloga finansijskih podsticaja za radnike na dalјinu i poslodavce. Od 1. jula 2026. godine učestvujemo i u projektu REVIVE – Oživlјavanje ruralnih područja kroz inovativne poslovne modele, usmjerenom na oživlјavanje društvene i ekonomske strukture ruralnih i unutrašnjih područja Mediterana. Aktivnosti obuhvataju razvoj kapaciteta lokalnih aktera, zajedničko osmišlјavanje inovativnih poslovnih modela i korištenje digitalnih inovacionih centara radi razvoja održivih i zelenih radnih mjesta.
Posebno se ističe projekat iz oblasti vještačke inteligencije. O čemu je riječ? – Riječ je o projektu AI-SECRETT – Podsticanje digitalnih i kreativnih inovacija kroz vještačku inteligenciju, iz programa Digitalna Evropa. Konzorcijum okuplјa 23 partnera iz 12 evropskih zemalјa – univerzitete, istraživačke centre, mala i srednja preduzeća, javne institucije i kulturne organizacije, a koordinira ga Univerzitet u Valensiji. “PREDA” je jedini partner iz zemlјe koja nije članica Evropske unije. Projekat direktno doprinosi cilјevima Digitalne decenije Evropske komisije, prema kojima bi Evropa do 2030. godine trebalo da ima 20 miliona IKT stručnjaka, uz digitalnu inkluziju i rodnu ravnopravnost. Tokom četvorogodišnje realizacije biće razvijeni programi obrazovanja i stručnog usavršavanja, uklјučujući onlajn studije o vještačkoj inteligenciji za kreativnost u rangu master-studija, mikroakreditacije, lјetne i zimske škole, radionice, stručne prakse i mentorstvo. Ono što je posebno interesantno da će kroz ovaj projekat polaznicima biti pružena mogućnost sufinansiranja do 50% troškova master programa i pratećih vannastavnih aktivnosti.
Kako kroz projekte podržavate privredu? – Projekat FULAR – Razvoj cirkularne ekonomije u industriji namještaja, je sufinansiran u okviru Interreg IPA ADRION programa 2021-2027. Projekat ima za cilј unapređenje primjene cirkularne ekonomije u proizvodnim procesima u sektoru proizvodnje namještaja, te podizanje svijesti među klјučnim akterima u sektoru o značaju održivosti, kao i identifikovanje alternativnih materijala, tehnologija i tehnika montaže radi podsticanja cirkularnosti u sektoru drvoprerade i proizvodnje namještaja. U okviru projekta izrađena je Transnacionalna strategija za implementaciju cirkularne ekonomije u sektoru proizvodnje namještaja i drvoprerade, kao i Akcioni plan sa praktičnim smjernicama za primjenu cirkularne ekonomije u sektoru proizvodnje namještaja. U toku je Međunarodni konkurs pod nazivom “Zeleni izazov za dizajnere”, koji je namijenjen studentima, mladim dizajnerima, stručnjacima, inovatorima i predstavnicima MSP da podnesu projektne prijedloge koji imaju za cilј razvoj održivih i cirkularnih rješenja u dizajniranju i proizvodnji namještaja. U saradnji sa organizacijom „Karitas“ iz Švajcarske, kroz program LER u BiH, realizujemo tri projekta, svaki u trajanju od 15 mjeseci, a Grad Prijedor obezbjeđuje 60 odsto sufinansiranja. GREEN&DIGITAL – „Razvoj lokalnih mjera podrške zelenoj i digitalnoj tranziciji za konkurentnost MMSP“, u partnerstvu sa Gradom Prijedorom i Područnom privrednom komorom Banjaluka – kancelarija Prijedor. Predviđeno je uspostavlјanje Demo centra tehnologija obnovlјivih izvora energije u Poslovnom centru Prijedor, obuka za instalatere OIE tehnologija, kreiranje i pilotiranje lokalnih mjera podrške preduzećima u zelenoj i digitalnoj tranziciji, te promocija održivog razvoja i digitalnih rješenja. Osnivanje Centra znanja i kompetencija, sa istim partnerima. Centar, kao novi instrument lokalnog ekonomskog razvoja, povezaće obrazovne institucije, poslovnu zajednicu i lokalnu upravu radi obezbjeđenja kvalifikovane radne snage, kroz programe obuka, saradnju škola i privrede, te promociju cjeloživotnog učenja i zelenih vještina. Unapređenje konkurentnosti polјoprivrednih proizvođača kroz jačanje kapaciteta zadruge „Kooperativa“ Prijedor, u partnerstvu sa Gradom i PZ „Kooperativa“. Projekat obuhvata nabavku i instalaciju solarne elektrane radi veće energetske nezavisnosti zadruge, brendiranje i marketing proizvoda, izradu tehnoloških projekata za nove proizvode, studijske posjete i stručne seminare. Tu je i projekat VET4WEE – Stručno obrazovanje i obuka za ekonomsko osnaživanje žena, kroz koji je realizovano osposoblјavanje za zanimanja pomoćni kuvar i njegovatelј, što istovremeno doprinosi ekonomskom osnaživanju žena i rješavanju nedostatka kvalifikovane radne snage u ugostitelјstvu i socijalnoj zaštiti. Osposoblјeno je ukupno 4 kuvarice i 13 njegovatelјica. Ukupna vrijednost deset projekata koji su trenutno u realizaciji iznosi 2.273.174,05 KM, od čega su 1.673.062,39 KM bespovratna sredstva.
Koji novi projekti počinju u narednom periodu? – Od projektnih prijedloga koje smo kandidovali u okviru “Interreg” programa za Dunavsku regiju 2021-2027 odobren je projekatCROWDANUBE – Otporne demokratske zajednice budućnosti, građansko grupno finansiranje kao model participativnog upravlјanja i uklјučivanja civilnog društva u Dunavskoj regiji. Projekat će uvesti građansko grupno finansiranje kao način da se građani, organizacije civilnog društva i privreda zajedno uklјuče u finansiranje lokalnih inicijativa. Planirani budžet “PREDE” iznosi 326.428,03 KM, a predviđeno trajanje projekta je 30 mjeseci.
Pripremate li projekte namijenjene preduzetnicima i mladima? – Projekat EMERGE – Erasmus za mlade preduzetnike omogućiće mladim preduzetnicima da provedu određeno vrijeme u firmi iskusnog preduzetnika u drugoj evropskoj zemlјi. Na nivou projekta, tokom dvije godine planirano je 180 razmjena preduzetnika. Cilј je i da znanje stečeno u inostranstvu ostane kod nas i doprinese razvoju domaće privrede. Prednost će imati preduzetnici iz četiri oblasti: zelene ekonomije, socijalnog preduzetništva, digitalnih i kreativnih djelatnosti, te polјoprivrede i razvoja sela. Planirani budžet PREDE iznosi 256.883,52 KM. U pripremi za implementaciju je i projekat MOVE4DEM – Centri za dijalog mladih o održivoj mobilnosti, koji ćemo realizovati sa partnerima iz Srbije, Slovenije, Italije i Hrvatske. Polazimo od toga da se mladi danas često pitaju za mišlјenje, ali rijetko vide šta je urađeno s njihovim prijedlozima. Zato je planirano da se u gradovima partnerima, pa tako i u Prijedoru, prvenstveno u saradnji sa Gradom i Omladinskim savjetom, uspostave centri za dijalog, kao mjesta komunikacije mladih i pokretanja novih inicijativa. Okvirni budžet “PREDE” iznosi oko 65.000 KM. Ukupan planirani budžet “PREDE” u okviru tri projekta u pripremi za implementaciju iznosi 648.311,55 KM, uklјučujući okvirni iznos od 65.000 KM za projekat MOVE4DEM.
Pored projekata, koje su vaše naredne aktivnosti? – Trenutno radimo na obnavlјanju sektorskih klastera u metaloprerađivačkoj i drvnoj industriji. Na ovaj korak smo se odlučili, jer naši drvoprerađivači i metaloprerađivači dijele iste probleme, od skupih sirovina i manjka kvalifikovanih radnika do potrebe za novim tehnologijama. Udruživanjem želimo prevazići te prepreke, omogućiti im zajednički nastup na tržištu i osigurati dugoročnu stabilnost oba sektora.
Za kraj, gdje vidite razvojne šanse Prijedora? – Prijedor ima svoje razvojne šanse. Ekonomska situacija je bolјa nego prije deset i više godina, ali nosi nove izazove. Nezaposlenost više nije akutni problem, ali jesu odlazak stanovništva, nedostatak radne snage i poslovni modeli koji na duži rok ne stvaraju atraktivna i bolјe plaćena radna mjesta. Razvojna šansa Prijedora su nove investicije i rast konkurentnosti lokalne privrede, koji mogu učiniti lokalna radna mjesta privlačnijim za nove generacije, ali i za naše sugrađane koji su trenutno na radu u inostranstvu. Za to je potrebno mnogo uraditi, posebno u razvoju poslovne infrastrukture i podizanju kvaliteta života kroz nove sadržaje u obrazovanju, kulturi, zdravstvu i sportu. Naš krajnji cilј ostaje isti, da Prijedor bude privlačno mjesto za investicije i zajednica koja nudi stabilne i dobre uslove za život i rad svim svojim građanima.
Izvor: kozarski.com
