Španske vlasti odlučile su da uklone simbole ustaškog režima sa groba Vjekoslava Maksa Luburića u Karkaišentu, pozivajući se na Zakon o demokratskom sjećanju.
Španski medij El Debate objavio je da će se sa groba Vjekoslava Maksa Luburića na groblju u Karkaišentu, mjestu udaljenom 50 km od Valensije, skinuti simboli ustaškog režima. Uglavnom velike šahovnice koja počinje sa prvim bijelim poljem.
Luburićev grob je izgrađen 1976. godine, a smješten je na vidljivom mjestu na groblju u Valensiji i na njemu su, prema pisanju medija, simboli ustaškog režima, kao što je tu i počasni natpis.
Ovi elementi su uključeni u Katalog simbola suprotnih demokratskom sjećanju utemeljenom u Zakonu o demokratskom sjećanju koji je španska vlada usvojila u oktobru 2022. godine. A on takođe uključuje spomenike ustaškim zvaničnicima jer su bili saveznici nacističkog režima u Drugom svjetskom ratu.
Odluka o Luburićevom grobu donijeta je nakon izvještaja Tehničke komisije zadužene za procenu ove vrste elementa, koja je zaključila da mesto njegovog sahranjivanja sadrži istaknute simbole i reference koje nisu u skladu sa principima važećeg španskog zakona.
Medij navodi kako se u odluci poziva na uklanjanje grba ustaškog režima sa spomenika i okolnog javnog prostora, kao i dodavanje informativnih elemenata koji pružaju istorijski kontekst. Ova uputstva su saopštena i nadležnim organima i uključenim stranama.
Nadalje, utvrđeno je da ova kontekstualizacija mora da uključuje reference na ulogu koju je Luburić imao tokom rata, na zločine povezane sa sistemom koncentracionih logora i njegov kasniji boravak u Španiji. Takođe se upozorava da bi nepoštovanje ovih mjera moglo dovesti do pokretanja postupka sankcionisanja, kako je predviđeno zakonom o demokratskom sjećanju.
Vijest su nakon El Debatea prenijeli i drugi španski mediji među njima, recimo, i uticajni El Pais. Niko od njih nije previše okolišao oko kvalifikacije Maksa Luburića, ističući da je bio poznat i kao “mesar” i da je bio jedan od odgovornih za sistem koncentracionih logora Nezavisne Države Hrvatske, posebno Jasenovac u kojem su umirali Srbi, Jevreji, Romi i politički protivnici ustaškog režima, i to, kako se ističe, u hiljadama.
Podsjeća se da je Luburić poslije rata pobegao u Španiju, gdje je godinama živeo u Karkaišentu pod lažnim imenom. Ubio ga je 1969. godine agent UDBE Ilija Stanić, a sporni nadgrobni spomenik izgrađen je 1976. godine.
El Pais je još eksplicitniji, podsjećajući da su i nacisti bili zgroženi zločinima počinjenim pod Luburićevom komandom, a posebno ističući da se odluka prvenstveno odnosi na šahovnicu sa prvim bijelim poljem u kombinaciji sa mačem, gdje podsjećaju da je današnja šahovnica ona sa prvim crvenim poljem.
List podsjeća da se sam Luburić opisao kao “ratni zločinac po milosti Božjoj”. To se navodi u pismu iz maja 1961. godine upućenom Ildefonsu Martinezu, komandantu 34. tercija Civilne garde u Valensiji. Pismo se nalazi i u Luburićevoj ličnoj arhivi, slučajno otkriveno u napuštenoj seoskoj kući.
Dalje piše kako je Vjekoslav Luburić uživao u bliskim odnosima sa frankističkim vlastima. Čak je dijelio poslove i bankovne račune sa franjevačkim fratrom Migelom Oltrom, teologom koji je bio bliski povjerenik Frankove supruge Karmen Polo.
Frankov režim, navodi list, dočekao je Luburića raširenih ruku i pružio mu lažni identitet, živeći kao Visente Perez Garsija, podstičući njegove poslove, prvo farmu u Beniganimu, a kasnije štampariju u Karkaišentu, i nudeći mu zaštitu.
Iako, pišu, ne baš efikasno u ključnom trenutku jer ga je 20. aprila 1969. godine drugi emigrant hrvatskog porijekla, Ilija Stanić, tada 23-godišnjak, pretukao na smrt u njegovom domu u Karkaišentu. Stanić je decenijama izbjegavao frankističku policiju i Interpol. Frankistička štampa je ubistvo uvijek pripisivala zavjeri tadašnje komunističke Jugoslavije.
Novinar Franses Bajari, koji je istraživao Luburićevu smrt, piše za El Pais da je gradsko vijeće Karkaišenta pokušalo da ekshumira tijelo, ali da su Luburićeva deca, koja imaju koncesiju od 99 godina, dosljedno bila protiv takvog poteza. Arkadi Espanja Garsija, španski ministar finansija, porijeklom je iz Karkaišenta, i rekao je da odluka o uklanjanju simbola sa groba hrvatskog ustaškog zvaničnika Vjekoslava Maksa Luburića u Karkaišentu predstavlja kraj glorifikacije fašizma i njegovih protagonista.
Zanimljivo je da je sedamdesetih godina prošlog vijeka mladi Arkadi Espanja učestvovao u grafitima u svom rodnom gradu, gdje se pojavio grafit “Fora fexistes de Carcaixent”, odnosno “Fašisti napolje iz Karkaišenta”.
Sadašnji ministar finansija je njegov sin, piše Bajari, koji je emotivno izjavio da njegov otac nije doživio da vidi kako je vlada, u kojoj njegov sin rukovodi ključnim resorom, odlučila da se na grobnici nalaze ploče koje objašnjavaju upravo ono što je njegov otac već govorio sedamdesetih godina, a to je da je Luburić fašista.
