U Savjetu za sprovođenje mira propao je još jedan pokušaj usaglašavanja stavova o izboru visokog predstavnika, pa su imenovali vršioca dužnosti do imenovanja novog. Sjedinjene Države s jedne, evropske države sa druge strane ne odstupaju od svojih favorita za tu funkciju, Italijana Antonija Zanardija Landija i Renea Trokaza. Iz Republike Srpske jasan stav – da je imenovanje vršioca dužnosti tehničko rješenje, ali i prelazna faza do konačnog zatvaranja OHR-a.
Novi rok – 14. jul. Suprotstavljene strane sa svojim favoritima do tada bi trebalo da postignu konsenzus o novom visokom predstavniku. Za to vrijeme OHR će predvoditi Luis Krišok, kao vršilac dužnosti. Nju je i zvanično preuzeo od onog koji se od 2021. predstavljao kao visoki predstavnik.
– Počastvovan sam povjerenjem koje mi je ukazao Upravni odbor Savjeta za sprovođenje mira. Provodiću ovaj mandat u skladu sa Opštim okvirnim sporazumom za mir i ovlašćenjima povjerenim visokom predstavniku. Nastavljamo da se fokusiramo na očuvanje mira i stabilnosti, pružanje podrške institucijama Bosne i Hercegovine, te osiguranje potpunog poštivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma i ustavnog poretka Bosne i Hercegovine – ističe Krišok.
Krišok kao tehničko rješenje do imenovanja novog visokog predstavnika, ali i prelazna faza ka zatvaranju OHR-a. Tako u Srpskoj tumače posljednje poteze PIK-a. Ukazuju i na drugačiji pristup izbora visokog predstavnika od onog koji smo gledali posljednjih 30 godina. Manje međunarodnog intervencionizma, više dogovora među domaćim akterima. Takvi stavovi posebno glasni iz Sjedinjenih Država, čiji favorit iz Italije zasad nema podršku i Evropske unije.
– Stav Republike Srpske je odavno jasan, odlučivanje u BiH treba da bude plod dogovora legitimnih predstavnika tri naroda. Raduje nas da takav stav imaju i administracija predsjednika Trampa, Ruska Federacija, Kina. Dosadašnji visoki predstavnici unijeli su mnogo nereda i narušili odnose, stoga je krajnje vrijeme da se BiH oslobodi tutorstva. Treba provjeriti da li Aneks 10 Dejtonskog sporazuma predviđa postojanje vršioca dužnosti visokog predstavnika – dodao je lider SNSD-a Milorad Dodik.
Srpski član Predsjedništva BiH Željka Cvijanović dodala je da je održavanje bonskih ovlaštenja za Republiku Srpsku neprihvatljivo i tu počinje i završava sva priča.
– S takvim rogobatnim, nedemokratskim mehanizmom BiH nema nikakvu šansu – ističe ona.
A upravo takav pristup je zagovarao i provodio u djelo prethodnik Luisa Krišoka, koji je ispraćen sa adrese Emerika Bluma 1 u Sarajevu. U amanet nasljedniku ostavlja čak 25 jednostranih i samonicijativnih odluka.
– Sve ono što je radio Šmit, izmjene Krivičnog zakona, stavljanje Ustava Federacije van snage i tako dalje to ne postoji nigdje u okruženju. Mislim da narod u Republici Srpskoj, ali i u Federaciji je apsolutno svjestan da moramo sjesti i dogovarati se oko svih bitnih stvari, da nam ne trebaju bilo kakvi tutori – dodaje premijer Srpske Savo Minić.
Pravnik Ognjen Tadić ističe da to što velike sile nisu uspjele da se dogovore oko nekih rješenja, ne shvata se kao razlog da ostane ovdje visoki predstavnik nego kao poruku da neke od sila ne mogu da se pomire sa tim da je kraj ovakvom modelu upravljanja Bosnom i Hercegovinom.
Tako nije slučajno ni što se Kaja Kalas baš u ovo vrijeme ukazala u BiH. Visoka predstavnica Evropske unije za spoljnu politiku i bezbjednost na sastancima sa zvaničnicima u Sarajevu, baš u terminu zasjedanja PIK-a i kada je BiH trebala dobiti novog visokog predstavnika. Po njenoj želji, ali i saveznika, onog koji bi vjerovatno u punom kapacitetu upotrebljavao bonska ovlašćenja, dok istovremeno koristi dobro poznate floskule poput “vladavina prava”.
– Razmišljaju o svojoj poziciji, posebno kada je u pitanju pozicija Evropske unije i naprosto su htjeli da isforsiraju određeno rješenje, više da bi uspostavili neki balans u tim političkim odnosima nego što žele dobro BiH. Na kraju krajeva, oni su u svemu ovome apsolutno oprečni u onome što je do sada bio zvanični stav institucija EU kada govorimo o BiH kao kandidatu za članstvo a to je da BiH ne može postati članica sa visokim predstavnikom – ističe Bojan Šolaja iz Centra za međunarodne i bezbjednosne studije.
A upravo Evropa traži garancije da novi visoki predstavnik neće poništavati odluke svojih prethodnika. U Republici Srpskoj kategorični da to mora uraditi, te biti legalizovan kroz Savjet bezbjednosti i uz ograničeni mandat.
Autor: RTRS
